Schrijversvakschool


Columns van docenten


Stijl is het belangrijkste element van literatuur - door Robbert Welagen

Stijl is het belangrijkste element van literatuur, is een veel gehoord dogma. Korter gezegd: literatuur is stijl. Wat wordt hier precies mee bedoeld? Mensen die dit dogma aanhangen, zien het schrijven van een verhaal als een individuele bezigheid. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het beoefenen van een teamsport zoals basketbal, gaat het bij schrijven puur om jezelf en je eigen ideeënwereld. Het gaat er dus om origineel te zijn. Anders dan andere schrijvers. Een hulpmiddel om jezelf te onderscheiden is door zo min mogelijk taal te gebruiken die al door anderen wordt gebruikt, zoals clichés en standaarduitdrukkingen. De originaliteit van een schrijver komt tot uiting in zijn stijl. Met een frisse stijl kun je onderwerpen die al vaak zijn opgeschreven, toch zo vertellen dat ze als nieuw overkomen. Om deze reden lezen we al eeuwenlang boeken over dezelfde thema’s als liefde, geboorte, dood en vergankelijkheid. Niet het thema is nieuw, maar de stijl.

Het gaat er volgens dit dogma niet om wat je vertelt, maar om hoe je vertelt.
Neem nu bijvoorbeeld Blauwe maandagen, het debuut van Arnon Grunberg. Dat gaat over de zoektocht van een jongeman naar de liefde van zijn ouders. Omdat hij de liefde van zijn ouders niet krijgt, zoekt hij het bij prostituees. Dit plot is niet heel uitzonderlijk, want het thema is vaker door anderen beschreven. De manier waarop dit verhaal beschreven wordt is wel uniek: een combinatie van slapstickhumor, sober taalgebruik en een enorme vaart.
Een ander voorbeeld van een verhaal waarin de stijl een grote rol speelt, is de roman in zeven delen Op zoek naar de verloren tijd van Marcel Proust. In meanderende zinnen die soms wel een pagina lang zijn, beschrijft Proust de jeugdherinneringen van zijn hoofdpersoon. De stijl versterkt het mijmerende, associatieve karakter van het verhaal. De plot komt duidelijk op de tweede plaats.
Tegenstanders van het dogma dat stijl het belangrijkste element van literatuur is, zullen zeggen dat stijl boven inhoud wordt geplaatst en dat levert een literatuur op die louter uit vorm bestaat. Dus oppervlakkig.   
Voorstanders zullen hier tegenin brengen: stijl wordt helemaal niet boven de inhoud geplaatst. Stijl is inhoud. De twee formele begrippen vallen samen en zijn niet meer van elkaar te onderscheiden. Ze vormen een harmonisch geheel.

Of je het met dit dogma nu eens bent of niet, met een eigen stijl of handschrift onderscheidt een schrijver zich wel degelijk van andere schrijvers. De eerste stap om je eigen stijl te vinden, is je bewust te worden van wat je schrijft. Is dat echt wat je zelf wil schrijven of doe je het omdat je denkt dat het zo hoort? Omdat je denkt: dit is literatuur en zo wordt literatuur geschreven. Deze gedachte is begrijpelijk, maar zal moeizaam tot een eigen stijl leiden, want in feite ben je anderen aan het nadoen. Het navolgen van een schrijver die je bewondert kan best een goed startpunt zijn, zoals menig gitaarbandje ook begint met het coveren van hun favoriete band, maar in het begin geldt evengoed: liever een nog onbeheerste en zoekende eigen stijl, dan een beheerste en rijpe geleende stijl. Het zal tijd en inspanning kosten, maar elke schrijver zal op een gegeven moment zijn eigen woorden moeten gaan zoeken. Juist de verhalen die een eigen taal vinden, springen eruit. Het aantal onderwerpen waarover de mens kan schrijven mag dan al eeuwen beperkt blijken, het aantal stijlen is nog altijd grenzeloos. Het gaat te ver om stijl als het belangrijkste element van literatuur te beschouwen, want het gaat uiteindelijk om het bereiken van een evenwicht tussen vorm en inhoud. Wel is stijl een groot hulpmiddel om een authentiek verhaal te kunnen vertellen.

Alle docentencolumns

Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input