Schrijversvakschool


Columns van docenten


Biografie van een schim - Arie van den Berg

Het schrijven van non-fictie begint doorgaans met een fascinatie. Twintig jaar geleden sloeg die bij mij toe toen ik een strooibiljet van de menagerie van Giovanni Antonio Alpi kocht. Dat plakkaatje prees wilde dieren aan op de kermis van Utrecht in 1806. In mijn collectie volksdrukwerk had ik al een strooibiljet van dezelfde Alpi uit 1785. Toen toonde hij drie levende rendieren op de Kouter in Gent.

Thuis legde ik de druksels op mijn werktafel naast elkaar, en onmiddellijk rees de vraag die mij twee decennia lang zou beheersen. Wat deed die Alpi in de jaren tussen 1785 en 1806? Die vraag leidde tot een verbeten speurtocht in bibliotheken en archieven. In feite reisde ik Alpi’s beestenspel twee eeuwen later door Europa na. Van Gent belandde ik in Parijs en Hamburg, en van daar in Neurenberg en Weimar, Londen, Wenen, Turijn, Delft, Leiden, Utrecht, Rotterdam en Amsterdam. Intussen las ik wat maar kon vinden op het gebied van dierentuinhistorie, en dat was veel.

Maar toen ik schrijven ging bleek dat ik als potentiëel biograaf met lege handen stond. Alpi is in de buurt van Parma, waarschijnlijk in Compiano, geboren en hij had een vrouw en minstens één kind. Tweemaal verkocht hij zijn complete menagerie: in 1799 aan de keizer van Oostenrijk, en in 1808 aan koning Lodewijk Napoleon in Nederland. Daar zijn archiefstukken over, maar Alpi zelf heeft geen correspondentie of aantekeningen achtergelaten, en portretten zijn er ook niet van hem. Een tiental strooibiljetten vertelt met welke dieren hij rondtrok, en er zijn literaire en wetenschappelijke publicaties die hem noemen en soms ook iets over zijn onderneming vermelden. En dat is het dan.

Schaduw te over, maar de man die die wierp is onvindbaar. Toch ben ik zijn biografie aan het schrijven. Maar het is uiteraard niet echt zijn levensverhaal. Wat ik weet vormt de rode draad in een cultuurhistorische vertelling over de omgang met exotische dieren in de achttiende en vroeg-negentiende eeuw. Alpi is uit dat verhaal niet weg te denken, maar dat komt bovenal doordat ik hem als protagonist heb gekozen.

Het is verleidelijk om de verbeelding een wilde galop te gunnen. Na vijftig jaar dichten kost het mij ook moeite om niet associatief te schrijven. Maar als de feiten te lang in de kantlijn moeten blijven gaan ze klagen. En ook de schim van Giovanni Antonio Alpi heeft een dwingende stem.

Alle docentencolumns

Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input

Realisatie website: WebLab42