Schrijversvakschool


Columns van docenten


Hoe een verhaal iets oproept - Ton Rozeman

De magie van een verhaal is niet te herleiden tot de elementen waaruit het is opgebouwd. De magie van een verhaal zit niet in de woorden, zinnen of gebeurtenissen.

Stel, je leest of schrijft een verhaal waarin een man die aan de ontbijttafel zit, in zijn gezicht wordt geslagen door een vrouw — hard, herhaaldelijk. Als de vrouw daarmee klaar is, steekt de man een sigaret op en kijkt naar buiten. Dat blijft hij een tijdje doen, daarna kijkt hij naar de vrouw. Dan zegt hij: 'Ik zal de hond uitlaten,’ waarop de vrouw antwoordt: 'Die is al uitgelaten, dat weet je.'

Je zou in dit verhaal kunnen kijken naar de gebeurtenissen — een man die in zijn gezicht wordt geslagen en vervolgens voorstelt de hond uit te laten — maar ik geloof niet dat het in essentie over die gebeurtenissen zelf gaat. Ik geloof dat dit verhaal — en dat ieder verhaal — meer gaat over wat er in de taal en in de gebeurtenissen wordt opgeroepen, en ook over het oproepen zelf. Dat daarin de magie zit.

Iemand zou ook kunnen opperen dat een verhaal gaat over een thema, en dan zou je — met wat goede wil — kunnen stellen dat het bovenstaande verhaal gaat over het thema 'relaties' of 'huiselijk geweld'. Maar ik geloof ook niet dat het de thema's zelf zijn die voor magie zorgen.

Als we praten over schrijven, praten we al snel over woorden, zinnen, gebeurtenissen, thema's, stijl, over dat wat in de tekst aangewezen kan worden — en dat is ook niet verkeerd. Maar als we het over schrijven hebben, zouden we ook moeten praten over wat er wordt opgeroepen, en over het oproepen zelf, want juist daarin zit de magie.

Dan moeten we het bij het bovenstaande verhaal van de man die in zijn gezicht wordt geslagen, ons afvragen hoe het kan dat in slechts een paar zinnen een wereld wordt geschapen.

En als we het daarover hebben — over de magie van het scheppen, over het wonder dat gecreëerd wordt en ook over het wonder van het creëren — dan kan het best zijn dat we alsnog praten over woorden en gebeurtenissen en thema's, maar dan gaat het niet over die woorden en gebeurtenissen en thema's zelf.

Alle docentencolumns

Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input

Realisatie website: WebLab42